Kolekcja Sztuki Dawnej

Henryk Rodakowski to jeden z najlepszych polskich portrecistów XIX wieku, a Portret matki należy do jego szczytowych osiągnięć w tej dziedzinie. Artysta zaczął malować obraz w rodzinnym Lwowie, a ukończył w Paryżu, gdzie w tamtym czasie mieszkał. W kwietniu 1853 roku w paryskiej pracowni Rodakowskiego miał go okazję oglądać malarz Eugène Delacroix. Swoje wrażenia odnotował w dzienniku słowami: „Widziałem prawdziwe arcydzieło”. Gotowy Portret matki Rodakowski zaprezentował na paryskim Salonie, czyli najważniejszej wówczas dorocznej wystawie sztuki. Obraz spotkał się z entuzjastycznym przyjęciem krytyków. Podobne reakcje wzbudził niewiele później na wystawie w Krakowie.

Portret matki należy do dużej grupy podobizn członków własnej rodziny, które wyszły spod pędzla Rodakowskiego (m.in. Portret ojca, 1850, Muzeum Narodowe w Warszawie; Portret siostry artysty, 1858, Muzeum Śląskie w Katowicach). Sportretowana Maria z Singerów Rodakowska była według wspomnień rodzinnych „[…] osóbką malutką, pulchną, bardzo ruchliwą, w gestykulacji trochę zmanierowaną. Życzliwość i dobroć połączone z bystrością umysłu promieniowały z jej jasnoniebieskich oczu. […] Umysł jej był niesłychanie wrażliwy, co dodawało uroku tej bogatej, kochającej naturze: ileż razy zdarzało się słyszeć jej śmiech, kiedy w oczach błyszczały jeszcze łzy”. Na namalowanym przez syna obrazie jawi się jako kobieta spokojna, wręcz dostojna. Wrażenie łagodzą życzliwe spojrzenie i ciepły uśmiech. To właśnie psychologiczne walory obrazu zwróciły na niego uwagę krytyków.

Portret matki został zakupiony do kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi w 1937 roku od Zygmunta Rodakowskiego – syna malarza. O pozyskanie obrazu starały się jednocześnie Muzeum Śląskie w Katowicach i Muzeum Narodowe w Warszawie. Pierwszy dyrektor MSŁ Marian Minich był jednak bardzo zdeterminowany, by doprowadzić do zakupu dzieła, które zachwyciło go lata wcześniej, jeszcze jako chłopca. Perypetie związane z pozyskaniem funduszy i negocjacjami z właścicielem obrazu Minich opisał w swoich wspomnieniach Szalona galeria.

Joanna Jaśkiewicz