Kolekcja Sztuki Dawnej

Tabor (Powrót spod Wiednia) to jeden z kilku obrazów Józefa Brandta poświęconych odsieczy wiedeńskiej z 1683 roku. Tematem artysta zaczął interesować się w 1868 roku, co zaowocowało m.in. wielkoformatowym płótnem Bitwa pod Wiedniem (1873, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie), namalowanym z typową dla Brandta brawurową dynamiką.

Nastrój Taboru jest zupełnie inny. W centrum obrazu artysta umieścił oddalający się pochód anonimowych żołnierzy. Korowód ciągnie się aż po horyzont, niknąc w kurzu. Od grupy oderwało się trzech jeźdźców, którzy najwyraźniej pytają napotkanego chłopa o drogę. Scena rozgrywa się w płaskim pejzażu poprzecinanym kilkoma grupami drzew. Inaczej niż na większości obrazów Brandta, krajobraz dominuje nad postaciami. Jego monotonia koresponduje ze znużeniem żołnierzy. Usytuowanie anonimowych jeźdźców w nacechowanym emocjonalnie pejzażu nasuwa skojarzenia ze scenami powstańczymi malowanymi przez zaprzyjaźnionego z Brandtem Maksymiliana Gierymskiego (np. Pochód ułanów polskich w 1830 roku, ok. 1869, Muzeum Sztuki w Łodzi).

Obraz należy do najlepszych w dorobku Brandta. Pokazany na wystawie w Wiedniu w 1870 roku wzbudził duże zainteresowanie krytyków młodym malarzem. Pracę zakupiono do prywatnej kolekcji cesarza Franciszka Józefa, co było jednym z pierwszych wielkich sukcesów Brandta.

Joanna Jaśkiewicz