Kolekcja Sztuki XX i XXI wieku

Jan Bułhak

Pałac Tyszkiewiczów przy ul Trockiej

Udostępnij:
Datowanie: 1916-1919
Technika: fotografia czarno-biała, brom
Rozmiar:wys. 11,2 cm, szer. 15,8 cm; z passe-partout: wys. 32 cm, szer. 24
Sposób nabycia:dar
Data nabycia: 15.09.2004
Numer inwentarzowy:MS/SN/F/2808/7
Dzieło dostępne na ekspozycji:tak

Opis dzieła

Teka „Wilno nr XII" zawiera zestaw trzydziestu trzech fotografii naklejonych na tektury. Prace wykonane w latach 1916 – 1919 ukazują przede wszystkim zabytkowe pałace Wilna, w którym Jan Bułhak mieszkał i pracował od 1912 roku. Dla urodzonego w Ostaszynie w ziemi nowogrodzkiej artysty, Wilno stało się źródłem licznych inspiracji i nieustającej fascynacji. Za namową malarza Ferdynanda Ruszczyca w 1912 roku przyjął posadę fotografa zajmującego się dokumentacją miejskiej architektury dla Zarządu Miasta Wilna. Jako fotograf miejski pracował do 1915 roku, po zakończeniu tej współpracy kontynuował jednak fotografowanie zabytków zarówno w Wilnie, jak i w innych polskich miastach.



Pośród fotografii zebranych w tece „Wilno nr XII" znalazł się między innymi usytuowany na lewym brzegu Wilii barokowy Pałac Słuszków. Bułhak sfotografował go na kilka sposobów, z różnych odległości i kątów. Uwagę zwracają zwłaszcza ujęcia wykonane z drugiego brzegu rzeki, ukazujące malownicze usytuowanie budynku pośród zieleni. Bułhak zachwycał się Wilnem jako miastem-ogrodem, w którym architektura i natura idealnie ze sobą harmonizują. W latach 30. pisał o mieście, że „łączy w sobie wdzięk pejzażu z majestatem architektury, mądrze podkreślając naturalne zalety położenia i wyzyskującej je dla okazałych kompozycji dekoracyjnych. A na swojej malowniczej palecie posługuje się najchętniej trzema naczelnymi barwami: świecącą bielą murów, spatynowaną czerwienią dachów i soczystą zielenią roślinnej szaty.” (J. Bułhak, „Wędrówki fotografa. W słowie i w obrazie", Wilno 1936). Autorowi udawało się oddać te trzy kolory nawet w monochromatycznych fotografiach, w których mocne światło ślizgające się po murach lub ginące w ich załomach odgrywało  często kluczową dla kompozycji rolę. W omawianej tece widać to najlepiej w pracach „Podwórze na Zarzeczu" i „Podwórze przy zaułku bernardyńskim".



Oprócz wspomnianych miejsc, w tece XII znalazły się także zdjęcia ukazujące Pałac Tyszkiewiczów przy ul. Trockiej, Dworek Römerówny, Kolegium ewangelicko-reformowane, dom przy Zatoczu, rogatkę i figurę Św. Jacka na Pohulance, bramę przy ul. Trockiej i Bramę Sapieżyńską na Antokolu oraz nietypowa fotografia, na której uchwycony został pożar. Tej ostatniej kompozycji zdecydowanie dalej jest do dokumentalnych wizerunków architektury, a bliżej do  malarskości piktorializmu.   



Dorota Stolarska-Kultys

Jan Bułhak

Urodzony w Ostaszynie na Ziemii Nowogrodzkiej, zm. w Giżycku, studiował filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim, kształcił się w pracowni Hugo Erfurtha w Dreźnie. Kierował Zakładem Fotografii Artystycznej na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Założyciel i prezes Fotoklubu Wileńskiego (1927), współzałożyciel Fotoklubu Polskiego (1929) i ZPAF (1947). Twórca fotografiki i fotografii ojczystej. Przez większość życia związany z Wilnem.