Alina Szapocznikow

Alina Szapocznikow

1926 - 1973

Alina Szapocznikow to jedna z najciekawszych polskich rzeźbiarek. Urodziła się w 16 maja 1926 roku w Kaliszu. Pochodziła z rodziny żydowskich lekarzy. Jej ojciec zmarł w 1938 roku. Kiedy miała 13 lat, wybuchła wojna. Mieszkała w Pabianicach, w tamtejszym gettcie razem z matką spędziła dwa lata okupacji (1940-42), potem przeniesiono ją do łódzkiego getta, a stamtąd do obozów koncentracyjnych: Auschwitz (spędziła tam tydzień w 1942 roku), Bergen-Belsen (gdzie była dziesięć miesięcy), a następnie do Theresienstadt w Czechach.
Po wojnie jej matka zamieszkała w Łodzi, ale Szapocznikow nie wróciła do Polski tylko postanowiła podjąć studia rzeźbiarskie w Pradze. Od 1947 roku kontynuowała je w Paryżu.
W 1951 wróciła do Warszawy, ale już pod koniec 1963 roku osiedliła się na powrót w Paryżu. Zmarła na nowotwór 2 marca 1973 roku we Francji, w miejscowości Praz-Coutant. Miała niespełna 47 lat.

Pokazywała swoje życie poprzez sztukę, utrwalając to co najszybciej przemijające, czyli ciało. W odpowiedzi na jego nietrwałość „zapamiętywała" je, wykorzystując do tego nietypowe materiały spoza kanonu języka sztuki. Eksperymentując z nimi utrwalała ciało w jego biologiczności, fizjologii i seksualności, a tworzywa sztuczne takie jak poliester i poliuretan nadawały rzeźbom jeszcze większą materialną cielesność. Jej prace szczególnie uderzają na tle obowiązującej wówczas doktryny sztuki socrealistycznej, w ramach której Szapocznikow także poruszała się tworząc np. pomniki. Jednak w pewnym momencie przeciwstawiła jej intymność i sięgającą granicy ekshibicjonizmu bezpośredniość opowiadania o tym, co najbardziej osobiste i przez to nie pozwalające się opanować totalitarnemu systemowi. Piotr Piotrowski zauważa, że przez to jej rzeźby „mimo że nie odnoszą się do ideologii, to mają charakter polityczny".
Multilikowała usta, twarze, ręce i ramiona, piersi, a także fragmenty korpusu. Jej prace można nazwać swoistym pamiętnikiem, przekazującym emocje kobiety pełnej zmysłowości, erotyzmu i świadomości własnego ciała, powoli budzących się w skupionej dziewczynie z rzeźby Pierwsza miłość czy śmiało rzucającemu wyzwanie światu podlotkowi z rzeźby Trudny wiek i rozkwitającego np. w półabstrakcyjnych Bukietach. To pełne życia i wzbudzające fascynację artystki ciało pod wpływem choroby nowotworowej staje się pod koniec życia symbolem przemijania i powodem cierpienia, stąd coraz dalej idące dekonstrukcje. Jak pisała w najczęściej chyba przytaczanej wypowiedzi na temat własnej twórczości: „Ciało ludzkie jest najwrażliwszym, jedynym źródłem wszelkiej radości, wszelkiego bólu i wszelkiej prawdy, a to z powodu swej ontologicznej nędzy, tak samo nieuniknionej, jak - w płaszczyźnie świadomości - zupełnie nie do przyjęcia".

 

Alina Szapocznikow
Alina Szapocznikow, fot. archiwum Muzeum Sztuki w Łodzi
Dzieła