Kolekcja Sztuki XX i XXI wieku

„Portret kobiety" to rzeźba wykonana z gipsu, ukazująca głowę młodej dziewczyny o łagodnych rysach twarzy i krótkich kręconych włosach. Jest to dość wczesna praca Aliny Szapocznikow, powstała krótko po jej powrocie do kraju, jeszcze przed realizacjami takimi jak „Trudny wiek" (1954) czy „Pierwsza miłość" (1954), które uznawane są przez historyków sztuki za faktyczny początek jej działalności artystycznej. Artystka po wojnie, w latach 1945–1946, odbywała praktyki w praskiej pracowni Otokara Velimskiego, a następnie studiowała w Wyższej Szkole Artystyczno-Przemysłowej w Pradze. W latach 1948-1950 uczęszczała do École Nationale Supérieure des Beaux-Arts w Paryżu. Do Polski wróciła w 1951 roku. „Portret kobiety" powstawał równolegle z inną pracą „Portretem Hanny Porębskiej" – żony Mieczysława Porębskiego, krytyka sztuki zaprzyjaźnionego z Ryszardem Stanisławskim, ówczesnym mężem artystki. Obie rzeźby są do siebie podobne. Rysy twarzy Porębskiej były początkowo bardziej wyostrzone, ale ostatecznie Szapocznikow wygładziła je podobnie, jak w omawianej pracy. Realizacje przypominają rzeźby artystki z okresu paryskiego, jednak w porównaniu do jej kolejnych dzieł wydają się ujmować temat dość klasycznie. Wpisują się w jeden z dominujących w europejskiej powojennej rzeźbie nurtów odwołujący się do dziedzictwa, odkrytego wówczas na nowo, Augusta Rodina – prekursora modernistycznego rzeźbiarstwa, z jego skupieniem na człowieku, sensualnością i emocjonalnością. Prace Szapocznikow wykonane we Francji są mocno realistyczne, okazały się też spójne z nurtem socrealizmu, z którym artystka zetknęła się po powrocie do Polski. Jej paryskie realizacje zostały docenione w kraju, a Szapocznikow początkowo nie odrzuciła obowiązującej estetyki realizmu socjalistycznego angażując się w realizację projektów na zlecenie władz. Jedną z takich prac jest „Pomnik Przyjaźni Polsko-Radzieckiej", w której indywidualny rys autorki ustąpił pod naporem socrealistycznych schematów. Dopiero Odwilż po śmierci Stalina i związana z nią liberalizacja oraz większa swoboda dla artystów otworzyły Szapocznikow na śmielsze poszukiwania formalne.

Dorota Stolarska-Kultys