Kolekcja Sztuki Dawnej

Obraz Jan III Sobieski składa ślub w Częstochowie to przykład wczesnej twórczości Jana Matejki. Artysta zaczął pracę nad nim w Monachium, gdzie studiował, a ukończył w rodzinnym Krakowie.

Mimo młodego wieku Matejko miał już wówczas ukształtowane zainteresowania – nade wszystko fascynowała go historia Polski. Jako temat obrazu wybrał epizod poprzedzający słynną bitwę pod Wiedniem w 1683 roku. Gdy Turcy rozpoczęli oblężenie miasta, Jan III Sobieski – zgodnie z zawartym wcześniej traktatem – zajął się organizacją wyprawy wojennej. Już 18 lipca, dwa dni po przybyciu austriackiego posłańca, wyruszył do Krakowa. Po drodze zatrzymał się w klasztorze paulinów na Jasnej Górze, gdzie 25 lipca modlił się przed słynącą z cudów ikoną Matki Boskiej.

Na obrazie Matejki oglądamy wyobrażenie artysty o scenie, jaka mogła rozegrać się w Kaplicy Cudownego Obrazu. W centrum znajduje się Sobieski. W prawej ręce wznosi szablę hetmana Stanisława Żółkiewskiego, a lewą przyciska do piersi ryngraf z wizerunkiem Czarnej Madonny. Oba przedmioty król otrzymał wraz z błogosławieństwem od prowincjała zakonu, o. Tobiasza Czechowicza. Jednocześnie monarcha ślubował bronić chrześcijaństwa przed najazdem Turków. Sobieskiemu towarzyszy rodzina: królowa Maria Kazimiera oraz synowie: sześcioletni Aleksander i trzyletni Konstanty ubrani w czerwone kontusze stoją obok matki. Młodzieniec trzymający chorągiew to szesnastoletni Jakub, który towarzyszył ojcu w późniejszej wyprawie. Zapewne śluby złożone przez Sobieskiego na Jasnej Górze Matejko traktował jako bezpośrednią zapowiedź jednego z największych triumfów polskiego oręża – Bitwy pod Wiedniem stoczonej 12 września 1683 roku. Do tego tematu wrócił malując w 1883 roku wielkoformatowy obraz Jan Sobieski pod Wiedniem (obecnie Muzea Watykańskie).

Już na tym etapie Matejko wiele uwagi poświęcał odtwarzaniu historycznych detali. Przez całe życie zgromadził pokaźną kolekcję strojów i rekwizytów, przydatnych przy pracy nad dziełami o tematyce historycznej. W czasie gdy malował opisywany obraz, poważnie oddawał się studiowaniu dziejów ubioru, czego efektem był wydany rok później album Ubiory w Polsce 1200–1795.

Joanna Jaśkiewicz