Kolekcja Sztuki Dawnej

Obraz Potyczka z Tatarami powstał w roku, w którym Maksymilian Gierymski wyjechał na studia do Monachium, prawdopodobnie namalowany został jeszcze w Warszawie. Jest to jedna z niewielu znanych prac Gierymskiego z tego okresu. Zaledwie dwa lata wcześniej zdecydował się na karierę artystyczną, gdy zapisał się do działającej w Warszawie Klasy Rysunkowej. Gierymski nie zagrzał tam długo miejsca – już po kilku miesiącach zrezygnował, zawiedziony niskim poziomem nauczania. Odtąd – aż do wyjazdu do Monachium w maju 1867 roku – pracował samodzielnie, korzystając ze wskazówek Juliusza Kossaka.

Wpływy tego ostatniego możemy dostrzec w Potyczce z Tatarami. Obraz wykazuje także pewne podobieństwo z twórczością Józefa Brandta, którego Gierymski nie znał jeszcze osobiście, ale miał okazję oglądać jego prace wystawione w Warszawie. Przede wszystkim jednak Potyczka z Tatarami to zapis poszukiwania własnego stylu przez początkującego malarza. Temat walki polskich wojsk z Tatarami pojawiał się w twórczości wielu malarzy w tamtym okresie, chociażby u wspomnianych wyżej Kossaka i Brandta. Sam Gierymski już wcześniej szkicował podobne sceny. W późniejszych pracach zrezygnował z kostiumu historycznego, skupiając się na bliskich sobie realiach powstania styczniowego. Nietypowa dla Gierymskiego jest dynamika opisywanej kompozycji. Gwałtowny ruch jeźdźców na koniach i wrażenie bitewnego chaosu wydają się wręcz głównym tematem obrazu, podczas gdy dojrzała twórczość artysty cechowała się statycznością. Z kolei wąska gama barw, oparta na ciepłych odcieniach brązu i oliwkowej zieleni, zapowiada wyrafinowaną kolorystykę późniejszych obrazów Gierymskiego.

Joanna Jaśkiewicz